تحلیل‌ترکیب‌های برون‌مرکزِ بهووریهی‌وهمپایه درگویش الشتری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زبان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران

2 دانشیار، گروه زبان انگلیسی و زبان‌شناسی، دانشکدۀ زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

3 استادیار، گروه زبان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران

10.22126/jlw.2021.4767.1517

چکیده

اگرچه ترکیب یکی از فرایندهای اصلی واژه‌سازی در همۀ زبان‌های جهان است و همواره مورد توجّه پژوهشگران حوزۀ صرف بوده؛  امّا هنوز یکی از بحث‎برانگیزترین حوزه‎ها در توصیف زبانی است. تاکنون تقسیم‌بندی‌های متعدّدی برای واژه‌های مرکّب ارائه شده است که یکی از رایج‌ترین انواع آن‌ها واژه‌های مرکّب برون‌مرکز است. در زبان لکی که یکی از زبان‌های متعلّق به شاخۀ غربی - شمالیِ زبان‌های ایرانی است، ترکیب از مهم‌ترین فرایند‌های واژه‌سازی به‌شمار می‌آید و بخش عمده‌ای از ترکیب‌های این زبان از نوع برون‌مرکز هستند. هدف پژوهش حاضر این است که دو نوع از ساخت‌های برون‌مرکز در زبان لکی گویش الشتری را براساس طبقه‎بندی بائر (2017) شناسایی و تحلیل نماید. نتایج حاصل از تحلیل داده‌ها نشان داد که ترکیب برون‌مرکز بهووریهی در این گویش دارای پنج ساختار متفاوت است: (1) صفت + اسم؛ (2) اسم + صفت؛ (3) اسم + اسم؛ (4) کمیت‌نما + اسم؛ (5) اسم + حرف اضافه + اسم. ترکیب‌ برون‌مرکز هم‌پایه نیز به دو دستۀ کلّی حفظ‎کنندۀ طبقه و تغییردهندۀ طبقه تقسیم می‌شود که اولی به‌صورت (اسم + اسم) و دومی به‌صورت (فعل + فعل) یا (گروه اسمی + گروه اسمی) ظاهر می‌شود. تحلیل معنایی داده‌ها همچنین  نشان‎دهندة نقش بدن‎م‍ندی، مجاز، استعاره، شاخص‎های فرهنگی و سبک زندگی گویشوران الشتری بر ساخت ترکیب‌های برون‌مرکز در زبان آن‌هاست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Bahuvrihi and Coordinative Exocentric Compounds in Alashtari Dialect of Laki

نویسندگان [English]

  • Faranak Naderi 1
  • Ebrahim Badakhshan 2
  • Akram Korani 3
1 Ph.D. Student, Department of Linguistics, Faculty of Literature and Humanities, Kermanshah Branch, Islamic Azad University, Kermanshah, Iran
2 Associate Professor, Department of Language and Linguistics, Faculty of Language and Literature, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran
3 Assistant Professor, Department of Linguistics, Faculty of Literature and Humanities, Kermanshah Branch, Islamic Azad University, Kermanshah, Iran
چکیده [English]

While compounding is one of the major processes of word formation in world languages, it remains one of the most controversial linguistic descriptions. There are various kinds of classifications for compound words, and one of the most common ones is the exocentric compounds. In Laki, one of the languages belonging to the north-west branches in the Iranian language, compounding is the most important word formation process. The majority of its compounds are exocentric. The present article aims to find and analyze two types of exocentric compounds in the Alashtari dialect based on Bauer (2017). The results based on data from Laki show that Bahuvrihi exocentric compounds in Laki include five different structures: (1) Adj + N; (2) N + Adj; (3) N + N; (4) quantifier + N; (5) N + P + N. Coordinative exocentric compounds include two types: class-maintaining and class-changing categories of which the former appears as (N + N) and the later as (V + V) or (NP + NP). The semantic analysis of the data reveals the effect of embodiment, metaphorical, cultural belief, and lifestyle of Laki speakers on the construction of exocentric compounds in their language.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Compounding
  • exocentric
  • metaphor
  • Laki dialect
  • Alashtari
آزادپور، رضا (1392). گویش لکی: آواشناسی، دستور، واژگان. قم: نشر نگاران نور.
پورشاهیان، بهار؛ آرزو نجفیان؛ بلقیس روشن و مهدی سبزواری (1395). بررسی ساخت مرکّب‌های برون مرکز زبان فارسی. زبان و زبان‌شناسی، 12 (23)، 39-60.
خیام‌پور، عبدالرسول (1347). دستور زبان فارسی (چاپ ششم). تبریز: کتاب‌فروشی تهران.
دبیرمقدم، محمد (1393). رده‌شناسی زبان‌های ایرانی، جلد دوم. تهران: سمت.
شقاقی، ویدا (1389). مبانی صرف. چاپ سوم. تهران: سمت.
شهسواری، فرامرز (1394). واج، تکواژ و واژه در زبان لکی. کرمانشاه: طاق‌بستان.
طباطبایی، علاءالدین (1382). اسم و صفت مرکّب در زبان فارسی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
طباطبایی، علاءالدین (1394). ترکیب در زبان فارسی: بررسی ساختاری واژههای مرکّب. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
عاصی، مصطفی و بدخشان، ابراهیم (1389). رده‌بندی واژه‎های مرکّب. متن پژوهی ادبی. (46)، 71-94.
غلامی، بهادر (1395). فرهنگ باساک: ریشه‌شناسی واژگان زبان لکی. خرم‌آباد: پراکنده.
فرشیدورد، خسرو (1389). ترکیب و اشتقاق در زبان فارسی (ترکیب و تحول آن در زبان فارسی). تهران: زوّار.
کیانی کولیوند، کریم (1390). فرهنگ و واژه‌نامۀ لکی (فرهنگ کیان). دو جلد. خرم‌آباد: سیفا.
مقربی، مصطفی (۱۳۷۲). ترکیب در زبان فارسی. تهران: توس.