تحلیلی بوم‌گرایانه بر واژگانی‎شدن مفاهیم حوزۀ حیوانات اهلی در زبان کردی کرمانجی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان‎شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دانشیار گروه زبان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی و گروه زبان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

چکیده

کرمانجی، یکی از سه شاخۀ اصلی زبان کردی است که در ترکیه، سوریه، بخش‌هایی از عراق، غرب و شمال شرقی ایران رایج است. پژوهش حاضر با اتّخاذ چارچوب سطوح بازنمایی واژگانی و درنظرگرفتن مفهوم دانش زیست‌بومی، واژگان مرتبط با حوزۀ مفهومی حیوانات اهلی در زبان کردی کرمانجی شمال خراسان را تحلیل کرده است. چارچوب این مطالعه برمبنای «راهنمای گردآوری گویش‌ها برای گنجینۀ گویش‌های ایرانی» تهیه شده، سپس واژگان مرتبط با این حوزۀ مفهومی با استفاده از روش مصاحبۀ هدف‎مند گروهی، جمع‌آوری شده و طبق شاخص‌های چهارگانۀ واژگانی‎شدن مالت، سلومن و جننری و سطوح پنج‎گانۀ بازنمایی واژگانی برلین، بریدلاو و راون تحلیل شدند. نتایج پژوهش نشان‌دهندۀ آن است که دو عامل «تفاوت در مرزبندی‌های متفاوت از یک مفهوم» و «لانه‌گزینی» در واژگانی‎شدن مفاهیم حوزۀ حیوانات اهلی در کرمانجی مؤثّر بوده و موجب ایجاد تمایزهای قابل‌ توجّهی براساس «جنسیت»، «سن»، «رنگ»، «افعال مرتبط با تولّد و زیست»، «واژگان مرتبط با نگهداری و تیمار حیوانات» و «مشاغل مرتبط» با آنان شده است؛ همچنین عوامل فرهنگی‌ای همچون تجربۀ رویارویی مستقیم و دانش گستردۀ زیست‌بومی درخصوص حیوانات اهلی موجب واژگانی‎شدن مفاهیم مختلف تا سطوح چهار و پنج بازنمایی واژگانی شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Ecolinguistics Analysis on Lexicalization of Domestic Animals in Kurmanji Kurdish

نویسندگان [English]

  • Elham Mizban 1
  • Shahla Sharifi 2
  • Atiyeh Kamyabi Gol 3
1 Ph.D. Student of Linguistics, Department of Linguistics, Faculty of Letters and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 Associate Professor of Linguistics, Department of Linguistics, Faculty of Letters and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature and Department of Linguistics, Faculty of Letters and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده [English]

Kurmanji is one of the three main varieties of Kurdish language, scattered across some areas of Turkey, Syria, Iraq, and both the West and Northeast parts of Iran. The current study adopted the taxonomy organization approach in analyzing the lexicon related to conceptualization of domestic animals in Kurmanji according to Ecolinguistic frame. The data collection method follows the Guide to collecting dialects for the treasury of Iranian dialects. It operates through three stages: literature study, individual interview, and focus group interview. Data was analyzed based on lexican process suggested by Malt, Sloman, & Gennari and, the analyzing frame of folk biological classification and nomenclature, presented by Berlin, Breedlove, & Raven. Participants were selected based on convenience sampling, and the interview process continued till the saturation point was reached. Participants were native speakers aged 45-75 years old. Results revealed that “Same porotypes, different boundaries”, and “Nesting” imply a significant role in Kurmanji nomenclature‌ of domestic animals and led to a recognizable classification of the lexicon based on factors like gender, age, color, verbs, treatment, and occupation. The Kurmanji culture seems to be enriched by the Folkbiological knowledge of speakers and their direct experiences. Also, cultural factors such as the experience of direct exposure and extensive ecological knowledge regarding domestic animals have led to the lexicalization of various concepts to illustrate the magnitude value of animals in Kurmanj’s culture and lifestyle.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Kurmanji Kurdish
  • Ecolinguistics
  • Nomenclature
  • levels of specificity
  • cultural linguistics
افشار، طاهره و مریم عبدی بلوکانی (1399). واکاوی تعامل انسان و طبیعت در ضرب‌المثل‌های زبان فارسی از منظر زبان‌شناسی بوم‌گرا. پژوهشهای زبانی، 11 (2)، 1-24.
بیدکی، هادی (۱۳۹۷). سِدرَه و کُستی در کیش زرتشتی و انعکاس آن در کُشتی کرمانجی و شاهنامۀ فردوسی. فرهنگ و ادبیات عامه، ۶ (۱۹)، 194-176.
پارساپور، زهرا (1391). نقد بوم‎گرا، رویکردی نو در نقد ادبی. نقد ادبی، 5 (19)، 7-26.
پارساپور، زهرا (1395). ملاحظات اخلاق زیست‎محیطی هدایت و چوبک؛ نقد دو داستان. نقد ادبی، 9 (36)، 73-95.
توحدی، کلیم‌اله (1369). دیوان عرفانی جعفرقلی زنگلی. مشهد: تایپ سروش.
چوپانی عسگرآباد، علی‌اکبر (1390). بررسی ساخت دستوری گویش کردی کرمانجی قوچان از دیدگاه رده‌شناسی زبان. پایان‌نامۀ کارشناسی‎ارشد زبان‎شناسی همگانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
سویدانلویی، آدینه محمد (1395). بررسی زمینه‌های همگرایی، واگرایی با هویت ملّی قوم کرمانج خراسان. بیژن یورد. بجنورد
شریفیان، فرزاد (1398). زبانشناسی فرهنگی: مفهوم‌سازی‌های فرهنگی و زبان. مترجمان: طاهره احمدی‌پور؛ پریا زرم‌دیده و حامد مولایی. رفسنجان: دانشگاه ولی‌عصر (ع).
شقاقی، ویدا (1392)، مبانی صرف. تهران: سمت.
غیاثیان، مریم‌السادات و اکبر شیرینی (1395). انسان‌مداری و بازنمود آن در تعریف حیوانات در فرهنگ فارسی معین؛ تحلیلی در چارچوب انگارة زبان‌شناسی زیست‌بومی. نشریة پژوهشهای زبانشناسی، 8 (1)، 53-70.
فاطمی سیادر، شهلا؛ طلیعه ظریفیان؛ اکبر بیگلریان و محمد صدیق زاهدی (1397). رشد واجی در کودکان 3 تا 5 سالة‌ کُردزبان با گویش کرمانجی-میانی مکریانی. زبان و زبان‌شناسی، 14 (27)، 73-86.
فرهنگستان زبان و ادب فارسی (1389). راهنمای گردآوری گویش‌ها برای گنجینۀ گویش‌های ایرانی. بازیابی شده در تاریخ 19/11/1399.
قطره، فریبا؛ حمیده پشتوان و مهناز طالبی دستنایی (1394). رویکرد زیست‎محیطی در پژوهش‎های زبان. زبانشناخت. 6 (1)، 231-243.
قنبری بگلر، جواد؛ محمود الیاسی و علی ایزانلو (1392). بررسی تفاوت‌های گویش کرمانجی بیگلر با گویش‌های کرمانجی مجاور. زبان‌شناسی و گویش‌های خراسان، 5 (8)، 1-19.
گنج‌بخش، محرم (1394). فرهنگ لغات و اصلاحات کرمانجی (زبان محاوره کرمانجی). مشهد: سخن‌گستر.