بررسی فرایند ارتقاء واکه و واژگونی این قاعده در گونه‌های زبان‌ فارسی: رویکرد زایشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه

2 دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

هدف از نگارش این مقاله، بررسی ارتقاء واکه و واژگونی این قاعده در گونه‎های زبان فارسی بر اساس واج‎شناسی زایشی است. در این پژوهش 11 گونة زبانی به طور هدفمند انتخاب شده و داده‎های آنها از طریق منابع مکتوب، از جمله مقاله، پایان‎نامه و سایر کتاب‎های موجود در مورد این گونه‎ها استخراج شده‎اند. در هر یک از این گونه‎ها، قواعد واجی آنها استخراج و در مرحلۀ بعد عکس آن قواعد در همان گونه یا گونه‎های دیگر ذکر شده است. در مرحلة بعد، بر اساس اصول واج‎شناسی زایشی و معیارهای ینسن (2004: 117) به تحلیل واجی قواعد برای کشف قاعدة طبیعی پرداخته شده است. با بررسی‎های صورت‎گرفته در این زمینه دو نوع ارتقاء واکه و واژگونی این قاعده در این گونه‎ها یافت شده است که در این مقاله به بررسی این دو نوع ارتقاء واکه و واژگونی این قاعده، محیط ایجاد این قواعد و نوع واژگونی قاعده پرداخته می‎شود. برخی نتایج به دست آمده عبارتند از: 1) طبیعی‎ترین قاعده از نظر آوایی لزوماً ساده‎ترین قاعده نیست؛ یعنی سادگی شرط لازم برای طبیعی‌بودن قاعده است ولی شرط کافی نیست. 2) از لحاظ هم‎زمانی می‎توان تبدیل /a/ به [e] را واژگونی قاعدة تبدیل /e/ به [a] محسوب کرد، ولی از لحاظ درزمانی و تاریخی این دو قاعده یکی هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Vowel Raising and its Rule Conversion in Varieties of Persian Language: A Generative phonology Approach

نویسنده [English]

  • Tahereh Ezatabadi poor 1
چکیده [English]

The purpose of this article is the survey of raising vowel process and its rule conversion, in varieties of Persian language based on a Generative phonology framework. In this study, “12” varieties of Persian have been selected purposefully and their data were extracted from written sources such as articles, these and other written sources about these varieties. In each of these varieties, phonological rules were discovered and their rule conversion were mentioned in other tables. Then, in order to discover natural rule, we analyzed these rules based on the principles of generative phonology and criteria that Jensen (2004: 117) has proposed for the phonological analysis of the rules. In this article, 2 kinds of raising vowel and their rule conversion, the environment of these rules and the kinds of rule conversion are surveyed. Some of the results are: 1) the most natural rule isn’t necessarily the simplest rule, on the other hand the simplicity is the necessary condition for the rules to be natural but it isn’t efficient condition. 2) We can discover rule /a/ → [e] as the conversion rule of /e/ → [a] synchronically but diachronically and historically both rules are the same.

کلیدواژه‌ها [English]

  • raising vowel
  • rule conversion
  • rule inversion
  • symmetry rule
  • natural rule

مراجع

باقری، مهری (1380). واج‎شناسی تاریخی زبان فارسی. تهران: قطره.
بروغنی، فاطمه (1383). بررسی واج‎شناسی گویش سبزواری. پایان‎نامة کارشناسی ارشد زبان‎شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.
بهزادفر، آتنا (1391). فرایند تضعیف و تقویت در گونه‎های مختلف استان مازندران رویکرد واج‎شناسی زایشی. پایان‎نامة کارشناسی ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.
پیریایی، شیوا (1389). بررسی واج‌شناسی گویش بروجردی در چارچوب نظریۀ بهینگی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.
حسن‎دوست، محمد (1389). فرهنگ تطبیقی- موضوعی زبان‎ها و گویش‎های ایراتی. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
رزم‎دیده، پریا (1390). تضعیف و تقویت در گونه‎های زبانی استان کرمان. پایان‎نامة کارشناسی ارشد زبان‎شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.
شریفی، گوهر (1387). بررسی نظام آوایی گونة اقلید در چارچوب واج‎شناسی زایشی. پایان‎نامة کارشناسی ارشد زبان‎شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.
صادقی، علی‎اشرف (1357). نگاهی به گویش‎نامه‎های ایرانی مجموعه‎ای از نقدها و بررسی‎ها. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
کاظمینی، سمیه (1390). توصیف واج‎شناسی گویش شهرضایی بر اساس نظریة واج‎شناسی زایشی چامسکی و هله. پایان‎نامة کارشناسی ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.
کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه (1390). واج‎شناسی: رویکردهای قاعده‎بنیاد. تهران: سمت.
------------------- و سحر بهرامی خورشید (1384). تغییر واکۀ آغازین در واژه‎های دوهجایی یا بیشتر لهجۀ همدانی. زبان و زبان‎شناسی، ش 1، 47-58.
------------------- و شیرین ممسنی (1385). توصیف دستگاه واجی گویش دلواری. زبان و زبان‎شناسی، شمارۀ 4، 77-93.
نیل مکنزی، دیوید (1373). فرهنگ کوچک زبان پهلوی. مترجم: مهشید میرفخرایی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
هایمن، لاری ام. (1368). نظام آوایی زبان: نظریه و تحلیل. مترجم: یدالله ثمره. تهران: فرهنگ معاصر.
Ezatabadi Poor, Tahereh & Aliyeh Kord-e- Zafaranlu Kambuziya (2014). Rule Conversion in Varieties of Iranian Languages: Generative Phonology. Germany: Lambert.
Hulst, Harry Van (1980). Rule Conversion in Phonology. Dutch Lexicological Institute Leiden,336-349.
Jensen, John. T. (2004). Principle of Generative Phonology: An Introduction. Amesterdam: John Benjamine.
Kenstowicz, Michael (1994). Phonology in Generative Grammar. Oxford: Blackwell Publishers.
McCarthy, J. (1979). Synchronic Rule Inversion. Proceedings of the Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society, 17, 192-207.
Oostendorp, M. V. (2000). Rule Inversion without Rules. Meertens Institute, 1-29.
Pishdad, A. (1996). A Study of Ravari Dialect and its Comparision with Standard Persion. MA Thesis, Tarbiat Modares University.
Vennemann, T. (1972). Rule Inversion. Lingua, 29, 209-242.
مطالعات زبان‌ها و گویش‌های غرب ایران
دوره 5، شماره 19
دی 1396
صفحه 19-36

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار