بررسی تطبیقی استعارۀ مفهومی زمان در اشعار ناصرخسرو و اخوان ثالث

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

فرهنگی

چکیده

یکی از پیچیده‌ترین مباحثی که نظریۀ مفهومی با آن روبروست، ماهیت بازنمود زمانی است. همان‌طور که زمان اغلب نمونه‌ای از مفاهیم انتزاعی مطرح است، بررسی اینکه چگونه زمان در نظام مفهومی بشر نمود می‌یابد، منجر به رخداد برخی مسائل مهم در حوزۀ علوم شناختی شده است. استعارۀ مفهومی زمان در آثار شاعران قرون مختلف، به صورت‌های متفاوتی بروز یافته است. آشنایی با نوع نگرش و دیدگاه آنها مطمئناً در درک و شناخت ویژگی‌های زبانی و فرهنگی هر دوره کارساز خواهد بود. از این رو پژوهشگر، اخوان ثالث و ناصرخسرو را که به دو دورۀ زمانی مختلف تعلق دارند، برگزیده و با بررسی آثار آخر شاهنامه و از این اوستای اخوان ثالث و دیوان اشعار ناصرخسرو، 160 استعارۀ مفهومی در حوزۀ زمان استخراج کرده که 12 نگاشت‌نام از اخوان و 14 نگاشت‌نام از ناصرخسرو به دست آمد. از بررسی نگاشت‎نام‌های مزبور این نتیجه حاصل شد که نگرش این دو شاعر به زمان در برخی موارد متفاوت و در مواردی نیز مشابه است که می‌توان گفت این تفاوت نگرشی ناشی از تفاوت تجارب واقعی این دو شاعر از دنیای اطراف خود باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اخوان ثالث، مهدی (1338). آخر شاهنامه. تهران: زمان.

------------- (1360). از این اوستا. تهران: مروارید.

سجودی، فرزان و زهرا قنبری (1391). بررسی معناشناختی استعارۀ زمان در داستان‌های کودک به زبان فارسی گروه‌های سنی (الف، ب، ج). فصلنامۀ علمی-پژوهشی نقد ادبی، سال 5، شمارۀ 19، 135-156.

فراروی، جمشید (1387). فرهنگ طیفی (طبقه‌بندی طیف واژگان فارسی). تهران: هرمس.

گلفام، ارسلان، عالیه کرد زعفرانلو کامبوزیا و سیما حسندخت فیروز (1388). استعارۀ زمان در شعر فروغ فرخزاد از دیدگاه زبان‌شناسی شناختی. فصلنامۀ علمی-پژوهشی نقد ادبی، سال 2، شمارۀ 7، 121-136.

ناصرخسرو (1389). دیوان اشعار. ناشر چاپی: نسخۀ خطی، ناشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان.

Aljumah, F. H. (2007). A Comparative Study of Metaphor in Arabic and English General Business Writing with Teaching Implications. Dissertation in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Doctor Philosophy. Indian University Pennsylvania.

Boroditsky, L. (2000). Metaphoric Structuring: Understanding Time through Spatial Metaphors. Cognition, 75(1), 1-28.

Casasanto, D. (2010). Space for Thinking. In: B. K.Bergen, V. Evans & J. Zinken (Eds.), Language, Cognition and Space, (pp. 453-478). London: Equinox.

Chen, C. (2014). A Contrastive Study of Time as Space Metaphor in English and Chinese. Theory and Practice in Language Studies, 4(1), 129-136.

Clark, H. H. (1973). Space, Time, Semantics, and the Child. In: T. Moore (Ed.), Cognitive Department and the Acquisition of Language, (pp. 27-63). New York: Academic Press.

Evans, V. (2003). The Structure of Time: Language, Meaning and Temporal Cognition. John Benjamin publishing Company: Amesterdam/Phialdephia.

------------ (2004). How we Conceptualize Time: Language, Meaning and Temporal Cognition, Essays in Art Sand Sciences, VOL. XIII. Retrived from: http://www.vyvevans.net/EAStime.pdf.

------------ (2005). The Meaning of Time: Polysemy, the Lexicon and Conceptual Structure. Journal of Linguistics, 41(1), 33–75.

------------ (2013). Temporal Frames of Reference. Cognitive Linguistics, 24(3), 393-435.

Eweida, S. (2006). The Realization of Time Metaphors and the Cultural Implications: An Analysis of Quran and English Quranic Translations. Special Project Pk Linguistics, Sotckholm University.

Fauconnier, G. & M. Turner (2006). Rethinking Metaphor. In: R. Gibbs (Eds.) Cambridge Handbook of Metaphor and Thought. Cambridge University Press.

Gibbs, R, J. (1994). The Poetics of Mind: Figurative Thought, Language, and Understanding. Cambridge: Cambridge University Press.

Gentner, D., M. Imai & L. Boroditsky (2002). As Time Goes by: Evidence for Two Systems in Processing Space-Time Metaphors. Language and Cognitive Processes, 17(5), 537-565.

Homke, P. (2013). Reversing the Direction of Time: Does the Visibility of Spatial Representations of Time Shape Temporal Focus? Nijmegen CNS, 8(1), 40-54.

Hsin-mei Huang, M. & S. Ching-yu Hsieh (2007). Time-Moving Metaphors and Ego-Moving Metaphors: Which is Better Comprehended by Taiwanese? The 21st Pacific Asia Conference on Language, Information, and computation, Seoul National University.

Kövecses, Z. (2000). Metaphor and Emotion. Oxford: Oxford University Press.

Kranjec, A. (2006). Extending Spatial Frames of Reference to Temporal Concepts: An Embodied Perspective. Doctoral Dissertation, City University of New York.

---------------, E. R. Cardillo, G. L. Schmidt & A. Chatterjee (2010). Prescribed Spatial Prepositions Influence How we Think about Time. Cognition, 114, 111-116.

---------------, M. Lehet and A. Chatterjee (2013). Space and Time are Mutually Contagious in Sound. In: M. Knauff, M. Pauen, N. Sebanz & I. Wachsmuth (Eds.), Proceedings of the Thirty-Fourth Annual Conference of the Cognitive Science Society.

Lakoff, G. (1987). Women, Fire and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind. Chicago, IL: Chicago University Press.

Lakoff, G. (1990). The Invariance Hypothesis: Is Abstract Reason based on Image Schemas? Cognitive Linguistics, 1, 39–74.

-------------- (1993). The Contemporary Theory of Metaphor. In: A. Ortony (Ed.), Metaphor and Thought (2nd ed.), (pp. 202–251). Cambridge: Cambridge University Press.

-------------- & M. Johnson (1980). Metaphors we Live by. Chicago, IL: Chicago University Press.

-------------- & M. Johnson (1999). Philosophy in the Flesh: The Embodied Mind and its Challenge to Western Thought. New York: Basic Books.

-------------- & M. Turner (1989). More than Cool Reason: A Field Guide to Poetic Metaphor. Chicago, IL: University of Chicago Press.

Li, C. N. (2012). Whorfian Hypothesis and Language Complexity: Perspective from the Diachronic Development of the Chinese Spatial Metaphor for PAST and FUTURE. Retrived from: Lacitao.vjf.cnrs.fr/la-recherche/conference-en.htm#a2012.

Nunez, R. E. & E. Sweetser (2006). With the Future Behind them: Convergent Evidence from Aymara Language and Gesture in the Cross-Linguistics Comparison of Spatial Construals of Time. Cognitive science, 30, 401-450.

Piata, A. (2012). Time at the Interface of felt Experience and Social Rhythms: Temporal Construals in Modern Greek Poetry. Selected Papers from UK-CLA Meetings, Vol 1, 361-384. Retrived from: http://www.uk-cla.org.uk/files/proceedings/Piata.pdf

Radden, G. (2003). The Metaphor Time as Space across Languages. Zeitschrift für Interkulturellen Fremdsprachenunterricht, 8(2), 226-239.

Shie, J. Sh. (2008). Coventionality and Novelty of Time Metaphor in English Poetry, Concentric: Studies in Linguistics, 34(2), 101-122.

Sweetser, E. (1990). From Etymology to Pragmatics: Metaphorical and Cultural Aspects of Semantic Structure. Cambridge: Cambridge University Press.

Turner, M. (1987). Death is the Mother of Beauty: Mind, Metaphor, and Criticism. University of Chicago Press.

--------------- (1991). Reading Minds: The Study of English in the Age of Cognitive Science. Princeton University Press.

--------------- (1996). The Literary Mind: The Origins of Thought and Language. Oxford University Press.

Zhou, Y. & Y. Fan (2015). A Contrastive study of Temporal-Spatial Metaphor between Chinese and Americans. Theory and Practice in Language studies, 5(1), 119-123.