نقش فرهنگ در ساخت و گزینش استعارة مفهومی حجاب در گفتمان فرهنگی فارسی ازمنظر نظریة گفتمانی استعاره

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان‌شناسی همگانی دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

2 کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی، گروه زبان شناسی همگانی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

چکیده

استعاره‌های مفهومی بازتاب بینش شناختی و نظام فکری فرهنگ معیّنی هستند؛ به­عبارت دیگر، مفهوم‌سازی استعاری واژه براساس پیش‌زمینه‌های فرهنگی صورت می‌گیرد. ازمنظر نظریة گفتمانی استعاره‌، به­منظور بررسی استعاره‌ها و تبیین آن‌ها در گفتمان باید زبان‌شناسی شناختی با تحلیل پیکره‌ای و کاربرد‌شناسی تلفیق شود. این کار با مطالعة متن‌هایی که استعاره‌ها در آن‌ها اتّفاق می‌افتند و یافتن شواهد و دلایلی که نویسندگان این متن‌ها در استفاده از این استعاره‌ها ارائه می‌دهند، امکان‌پذیر است. در پژوهش حاضر، کتاب‌های حجاب از دیدگاه قرآن و سنّت، حجاب و نقش آن در سلامت روان، حجاب: مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی و راه‌های تقویت فرهنگ حجاب انتخاب شدند. به­منظور بررسی نقش فرهنگ در ساخت و گزینش استعاره‌های مفهومی، هفتاد مورد استعاره‌های مفهومی مربوط به واژة «حجاب» از این متون فرهنگی فارسی استخراج شد. بررسی داده‌های پژوهش نشان داد که حوزة «گیاه»، پربسامدترین حوزة مبدأ استعاره‌های مفهومی «حجاب» در گفتمان فرهنگی فارسی است. تحلیل داده‌های پژوهش، بیان­گر نقش اساسی مذهب - یکی از ابعاد فرهنگ - در تولید این استعاره‌ها و انتخاب آن‌ها است؛ به­عبارت دیگر، جهان‌بینی اسلامی و آموزه‌های دینی (قرآن و احادیث) انگیزة کاربرد این استعاره‌ها ازسوی نویسندة متن است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم (1379). ترجمه: عبدالمحمد آیتی، تهران: سروش.

رجبی، عباس (1388). حجاب و نقش آن در سلامت روان. قم: مؤسّسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

--------- (1391). راه­های تقویت فرهنگ حجاب. تهران: مشعر.

رضاپور، ابراهیم (1390). نقش استعاره در بازنمایی و بازتولید تحلیل گفتمان انتقادی: ایدئولوژی در رسانه‌ها. رسالة دکتری. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

شفیعی سروستانی، ابراهیم (1387). حجاب: مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی. جلد اول، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

صراحی، محمدامین و محمد عموزاده (1392). بررسی مقایسه‌ای استعاره‌های خشم در زبان فارسی و انگلیسی. نشریه پژوهش‌های زبان­شناسی تطبیقی، 3 (6)، 60-39.

فاضلی، فیروز و بهروز سلطانی (1394). الگوی اقناعی استعاره در گفتمان اجتماعی- سیاسی؛ تغییر، تلقین و تثبیت نگرش‌های اجتماعی- سیاسی. فصلنامه نقد ادبی، 8 (31)، 91-114.

فتاحی‌زاده، فتحیه (1387). حجاب از دیدگاه قرآن و سنت، چاپ ششم، قم: دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم.

متین، پیمان (1392). مردم‌گیاه: گیاهان آیینی در فرهنگ و فولکور ایران. تهران: فرهامه.

مطهری، مرتضی (1357). مسئله حجاب.تهران: صدرا.

Charteris-Black, J. (2004). Corpus Approach to Critical Metaphor Analysis. New York: Palgrave Macmillan.

Chow, M. Y. (2010). A Comparative Study of the Metaphor Used in the Economic News Articles in Britain and Hong Kong. Doctoral dissertation, University of Birmingham.

Kovecses, Z. (2005). Metaphor in Culture: Universality and Variation. Cambridge. UK: Cambridge University Press.

Lakoff, G. (1993). The Contemporary Theory of Metaphor. In: A. Ortony (Ed.), Metaphor and Thought, (2nd edition), (pp. 202-251). Cambridge: Cambridge University Press.

-------------- & M. Jonson (1980). Metaphors We Live By. Chicago: Chicago University Press.

Morris, P. & J. Waldman (2011). Culture and metaphors in advertisements: France, Germany, Italy, the Netherlands and the United States. International Journal of Communication, 5, 942-968.