تظاهر چندگانۀ موضوعات در زبان فارسی: بررسی نقش ”را“ و خوانش کلی در تناوب مکانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه حضرت معصومه (س) قم

چکیده

پدیدۀ تظاهر موضوعات یک فعل به صورت­های گوناگون به نام تظاهر چندگانۀ موضوعات و یا تناوب موضوعی خوانده می‌شود. در این مقاله تناوب مکانی مورد بررسی قرار گرفته است. تناوب مکانی به این صورت تعریف می­شود که موضوعات برخی فعل­های مکانی مانند بار زدن در نحو به دو صورت تظاهر می­یابند. در گونۀ مکانی، موضوع مکانی به صورت موضوع غیرمستقیم و کنش­رو به صورت مفعول مستقیم همراه با ”را“ بیان می­شود؛ در حالی که در گونۀ مفعولی، موضوع مکانی به صورت مفعول مستقیم و کنش­رو به صورت موضوع غیرمستقیم ظاهر می­شود. مهمترین ویژگی تناوب مکانی در زبان­های مختلف وجود اثر کلی/جزئی است (اندرسون، 1971؛ بیورز، 2006). اثر کلی/جزئی به این معناست که چنانچه موضوع مکانی یا کنش­رو به صورت مفعول مستقیم بیان شود، دارای تعبیر کلی است در حالی که اگر به صورت موضوع غیرمستقیم بیان شود، می­تواند تعبیر کلی یا جزئی داشته باشد. در این مقاله با بررسی فعل­های تناوب مکانی و جملات حاوی فعل­های تناوبی نشان خواهیم داد فعل­هایی که در فارسی تناوب­ساز محسوب می­شوند، در آنچه گونۀ مفعولی خوانده می­شود، دارای اثر کلی نیستند. در این مقاله نویسنده گونۀ مفعولی در این فعل­ها را صرفاً نشان­دهندۀ تغییر زاویۀ توجه به سمت موضوع مکانی دانسته و به پیروی از دبیرمقدم (1992) معتقد است موضوع مکانی در گونۀ مفعولی اگرچه همراه با ”را“ ظاهر شده، مفعول محسوب نمی‌شود بلکه تبدیل به مبتدای ثانویه می­شود.
 

کلیدواژه‌ها


روشن، بلقیس (1377). معنی­شناسی واژگانی. طبقه­بندی فعل­های فارسی. پایان­نامۀ دکتری زبان­شناسی، دانشگاه تهران.

Anderson, S. (1971). The Role of Deep Structure in Semantic Interpretation. Foundation of Language, 6, 387-396.

Baker, M. (1985). Incorporation: A Theory of Grammatical Function Changing. PhD Dissertation, Cambridge, MA: MIT Press.

------------ (1997). Thematic Roles and Syntactic Structure. Elements of Grammar: Handbook of Generative Syntax (Eds.), In: L. Haegeman (ed.), Elements of Grammar: Handbook of Generative Syntax, (pp. 73-137). Dordrecht: Kluwer.

Beavers, J. T. (2006). Argument/Oblique Alternations and the Structure of Lexical Meaning. PhD Dissertation, Stanford University.

Belletti, A. & L. Rizzi (1988). Psych Verbs and Theta Theory. Natural Languages and Linguistic Theory, 6, 291-352.

Boas, H. C. (2009). Verb Meanings at the Crossroads between Higher-Level and Lower-Level Constructions. Lingua, 120, 22–34.

Borer, H. (1998). Passive without Theta Grids. In: S. G. Lapointe, and et. al (Eds.), Morphological Interfaces, (pp. 60-99). Stanford, CA: CSLI Publications.

Bresnan, J. & J. Kanerva (1989). Locative Inversion in Chichewa: A Case Study of Factorization in Grammar. Linguistic Inquiry, 20, 1-50.

Chomsky, N. (1965). Aspects of the Theory of Syntax. Cambridge, MA: MIT Press.

---------------- (1957). Syntactic Structures. The Hogue: Mouton.

---------------- (1995). The Minimalist Program. Cambridge, MA: MIT Press.

Croft, W. (1995). Autonomy and Functionalist Linguistics. Language, 71, 490-532.

----------- (1998). Event Structures in Argument Linking. In: M. Butt & W. Geuder (Eds.), The projection of arguments, (pp. 21-63). University of Chicago Press.

----------- (2010). Verbs, Aspect and Argument Structure. Oxford: Oxford University Press.

Dabir Moghadam, M. (1992). On the (in) Dependence of Syntax and Pragmatics: Evidence from the Post-Position -Ra in Persian. In: D. Stein (Eds.), Cooperating with Written Texts,(pp. 549-573). Berlin: Mouton de Gruyter.

Dick, S. C. (1987). Functional Grammar. Amsterdam: John Benjamins.

Dowty, D. (1991). Thematic Proto-Roles and Argument Selection. Language, 67, 547-619.

------------ (2000). The Fallacy of Argument Alternation. Ravin, Y. and C. Laecock. Polysemy, (pp. 111-128). Oxford: Oxford University Press.

Givón, T. (2001). Syntax: an Introduction. Amsterdam: John Benjamins.

Fillmore, C. J. (1968). The Case for Case. In: E. Bach and R. T. Harms (Eds.), Universals In Linguistic Theory, (pp. 1-88). New York: Holf, Reinhart and Winston.

----------------- (1971). Some Problems for Case Grammar. In: R. J. O’Brien (Eds.), Report of the 22nd Annual Roundtable Meeting on Linguistics and Language Studies,(pp. 35-56). Washington DC: Georgetown University Press.

Goldberg, A. E. (1995). Constructions: A Construction Grammar Approach to Argument Structure. Chicago: University of Chicago Press.

-------------------- (2005). Argument Realization: the Role of Constructions, Lexical Semantic and Discourse Factors. In: J. Östman and M. Fried (Eds.), Construction Grammars: Cognitive Grounding and Theoretical Extensions, (pp. 17-43). Amsterdam: John Benjamins.

--------------------- (2006). Constructions at Work: The Nature of Generalization in Language. Oxford, UK: Oxford University Press.

Grimshaw, J & S. Vinker (1993). Obligatory Adjuncts and the Structure of Events. In: E. Reuland and W. Abraham (Eds.), 143-55.

Hale, K. L. & S. J. Keyser (1993). On Argument Structure and the Lexical Expression of Syntactic Relations. In: K. L. Hale and S. J. Keyser (Eds.), The View from Building 20, (pp. 53-109). Cambridge, Mass: MIT Press.

Hale, K. L. & S. J. Keyser (1997). On the Complex Nature of Simple Predicators. In: A. Alsina, J. Bresnan and P. Sells (Eds.), Complex Predicates, (pp. 29- 65). Stanford: Center for the Studyof Language and Information.

Hale, L. & S. J. Keyser (2002). Prolegomenon to a Theory of Argument Structure. Cambridge, Mass: MIT Press.

Hall, B. (1965) Subject and Object in English. PhD Dissertation, Cambridge, MA: MIT.

Iwata, S. (2005). Locative Alternation and Two Levels of Verb Meaning. Cognitive Linguistics, 16, 355–407.

Jackendoff, R. (1987). The Status of Thematic Relation in Linguistic Theory. Linguistic Inquiry 7, 89-150.

------------------ (1990). Semantic Structure. Cambridge, MA: MIT Press.

------------------ (2002). Foundations of Language. Oxford: Oxford University Press.

Karimi, S. (2003). Object Positions, Specificity and Scrambling. In: S. Karimi (Ed.), Word Order and Scrambling, (pp. 91-125). Blackwell Publishing.

------------ (2005). A Minimalist Approach to Scrambling: Evidence from Persian. Berlin: Mouton de Gruyter.

Larson, R. K. (1988). On the Double Object Construction. Linguistic Inquiry, 19, 335-91.

Levin, B & M. Rappaport Hovav (1988). What to do with Theta-Roles. In: W. Wilkins (Ed.), Thematic Relations, (pp. 7–36). San Diego, CA: Academic Press.

Levin, B. & M. Rappaport Hovav (1995). Unaccusativity: at the Syntax-Lexical Semantics Interface. Cambridge, Mass: MIT Press.

------------------------------------------ (1998). Non-Event –er Nominals: A Prob into Argument Structure. Linguistics, 26, 1067-83.

------------------------------------------ (2001). An Event Structure Account of English Resultatives. Language, 77, 766-99.

------------------------------------------ (2005). Argument Realization. Cambridge: Cambridge University Press.

Levin, B. (2006). English Object Alternations: A Unified Account. Unpublished ms. Stanford University.

McCawley, J. D. (1973). Prelexical Syntax. In: J. D. McCawley (Ed.), Grammar and Meaning: Papers on Syntactic and Semantic Topics, (pp. 343-56). Tokyo: Taishukan.

Rappaport Hovav, M. and B. Levin (2002). Change of State Verbs: Implications for Theories of Argument Projection. Proceedings of the 28th Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society, (pp. 269-80). Berkeley: Berkeley Linguistics Society.

Ritter, E. and S. T. Rosen (1998). Delimiting Events in Syntax. In: M. Butt & W. Geuder (Eds.), The projection of arguments, (pp. 135-164). University of Chicago Press.

Rothstein, S. (2000). Secondary Predication and Aspectual Structure. Approaching the Grammar of Adjuncts. ZAS Papers in Linguistics, 17, 241-264.

----------------- (2004). Structuring Events. Oxford: Blackwell.

Tenny, C. L. (1987). Grammaticalizing Aspect and Affectedness. PhD dissertation, MIT.

--------------- (1992). The Aspectual Interface Hypothesis. In: Sag & Szabolcsi (Eds.), 1-27.

--------------- (1994). Aspectual Roles and the Syntax-Semantics Interface. Dordrecht: Kluwer.

Van Hout, A. (1996). Event Semantics of Verb Frame Alternations. PhD Dissertation, Tilburg University.

Van Valin, R. D., Jr. (1990). Semantic Parameters of Split Intransitivity. Language, 66(2), 221-260.

------------------------- (2005) Exploring the Syntax-Semantics Interface. Cambridge: Cambridge University Press.